Bu gün təhsil, səhiyyə, laboratoriya xidmətləri və beynəlxalq tədbirlər sahəsində tez-tez eşitdiyimiz anlayışlardan biri də akkreditasiyadır. Bir çox insan “akkreditasiya nə deməkdir?”, “akkreditasiya və nostrifikasiya arasında fərq nədir?” və ya “akkreditasiya olunmuş universitetlər hansılardır?” kimi suallara cavab axtarır.
Əslində, akkreditasiya hər hansı təşkilatın, müəssisənin və ya xidmətin müəyyən edilmiş standartlara uyğun fəaliyyət göstərdiyini təsdiq edən rəsmi qiymətləndirmə prosesidir. Bu proses keyfiyyətin artırılması, şəffaflığın təmin edilməsi və beynəlxalq etimadın formalaşdırılması baxımından mühüm rol oynayır.
Akkreditasiya nə deməkdir?
“Akkreditasiya nədir?” sualına ən sadə cavab belədir: akkreditasiya müstəqil qurum tərəfindən aparılan və təşkilatın müəyyən meyarlara cavab verdiyini təsdiqləyən rəsmi tanınmadır.
Məsələn, bir universitetin akkreditasiya alması onun təhsil proqramlarının müəyyən standartlara uyğun olduğunu göstərir. Eyni zamanda, akkreditasiya olunmuş laboratoriya və ya xəstəxana təqdim etdiyi xidmətlərin keyfiyyətinə görə daha etibarlı hesab edilir.
Son illərdə “akkreditasiya nedir” və “akkreditasiya ne demekdir” ifadələri internet axtarışlarında ən çox istifadə olunan açar sözlər sırasında yer alır.
Akkreditasiya meyarları hansılardır?
Müxtəlif sahələrdə tətbiq olunan akkreditasiya prosesinin özünəməxsus tələbləri olsa da, ümumi akkreditasiya meyarları aşağıdakılardır:
- Fəaliyyətin qanunvericiliyə uyğunluğu;
- Kadr heyətinin peşəkarlığı;
- Maddi-texniki bazanın vəziyyəti;
- Keyfiyyət idarəetmə sisteminin mövcudluğu;
- Təhlükəsizlik və etibarlılıq standartları;
- Davamlı monitorinq və hesabatlılıq.
Məsələn, təhsil müəssisələri üçün müəllim heyəti, tədris proqramları və infrastruktur əsas qiymətləndirmə meyarları hesab olunur. Laboratoriyalarda isə analizlərin dəqiqliyi və beynəlxalq standartlara uyğunluq əsas götürülür.
Akkreditasiya olunmuş universitetlər niyə vacibdir?
Xaricdə və ya ölkə daxilində ali təhsil almaq istəyənlər üçün akkreditasiya olunmuş universitetlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki akkreditasiyadan keçmiş ali təhsil müəssisələrinin diplomları daha geniş tanınır.
Bəzi hallarda akkreditasiyası olmayan universitetlərin diplomlarının tanınması çətinləşə bilər. Buna görə də tələbələr universitet seçərkən onun akkreditasiya statusunu yoxlamalıdırlar.
Eyni zamanda, Azərbaycanda təhsil müəssisələrinin akkreditasiya qaydaları müvafiq normativ sənədlərlə tənzimlənir və müəyyən dövrlərdə yenidən qiymətləndirmə aparılır.
Akkreditasiya və nostrifikasiya arasındakı fərq
Tez-tez qarışdırılan anlayışlardan biri də akkreditasiya və nostrifikasiya məsələsidir.
- Akkreditasiya – təhsil müəssisəsinin və ya proqramın keyfiyyətinin qiymətləndirilməsidir.
- Nostrifikasiya – xarici ölkədə alınmış diplomun ölkə daxilində tanınması prosesidir.
Məsələn, xaricdə təhsil alan bir şəxs ilk növbədə universitetin akkreditasiyasını yoxlamalı, daha sonra diplomunun nostrifikasiyası ilə bağlı müraciət etməlidir.
Azərbaycanda bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən qurumlardan biri də vaxtilə tanınan Akkreditasiya və Nostrifikasiya İdarəsi olmuşdur.
Laboratoriyaların akkreditasiyası
Müasir dövrdə laboratoriyaların akkreditasiyası xüsusilə səhiyyə, qida təhlükəsizliyi və sənaye sektorlarında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Akkreditasiya olunmuş laboratoriyalar:
- Dəqiq analiz nəticələri təqdim edir;
- Beynəlxalq standartlara uyğun fəaliyyət göstərir;
- Müştəri etimadını artırır;
- Xarici tərəfdaşlarla əməkdaşlıq imkanları əldə edir.
Azərbaycanda laboratoriyaların qiymətləndirilməsi və tanınması istiqamətində müxtəlif akkreditasiya mexanizmləri tətbiq olunur.
Akkreditasiya attestatı nədir?
Akkreditasiya prosesini uğurla tamamlayan təşkilata akkreditasiya attestatı təqdim olunur. Bu sənəd müəssisənin müəyyən standartlara cavab verdiyini təsdiqləyən rəsmi sənəd hesab edilir.
Akkreditasiya attestatında adətən aşağıdakı məlumatlar əks olunur:
- Müəssisənin adı;
- Akkreditasiya sahəsi;
- Verilmə tarixi;
- Etibarlılıq müddəti;
- Akkreditasiya orqanının məlumatları.
Bu attestat həm hüquqi, həm də peşəkar baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
COP29 və akkreditasiya
Son dövrlərdə Azərbaycanda keçirilən beynəlxalq tədbirlərlə əlaqədar olaraq “COP29 akkreditasiya”, “COP akkreditasiya”, “akkreditasiya COP29” və “COP 29 akkreditasiya” kimi açar sözlərə maraq əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır.
COP29 kimi qlobal tədbirlərdə iştirak etmək istəyən media nümayəndələri, könüllülər və təşkilat üzvləri əvvəlcədən akkreditasiya prosesindən keçməlidirlər. Bu proses iştirakçıların identifikasiyası və təhlükəsizlik tələblərinin təmin edilməsi üçün həyata keçirilir.
Akkreditasiya mərkəzi və qanunvericilik
Azərbaycanda akkreditasiya sahəsində fəaliyyət göstərən müxtəlif qurumlar və akkreditasiya mərkəzi statusuna malik təşkilatlar mövcuddur. Bununla yanaşı, akkreditasiya fəaliyyəti müvafiq hüquqi aktlarla tənzimlənir.
“Akkreditasiya haqqında qanun” və digər normativ sənədlər akkreditasiyanın həyata keçirilməsi, nəzarət mexanizmləri və qiymətləndirmə meyarlarını müəyyən edir.
Bəzi hallarda peşə və ixtisas sahələrində akkreditasiya imtahanı da tətbiq edilir. Bu imtahanlar namizədlərin bilik və bacarıqlarının standartlara uyğunluğunu yoxlamaq məqsədi daşıyır.
Nəticə
Beləliklə, akkreditasiya keyfiyyətin, etibarlılığın və beynəlxalq tanınmanın əsas göstəricilərindən biridir. İstər təhsil müəssisələri, istər laboratoriyalar, istərsə də beynəlxalq tədbirlər üçün akkreditasiya müasir dövrdə böyük əhəmiyyət daşıyır.
Universitet seçərkən, laboratoriya xidmətindən istifadə edərkən və ya beynəlxalq tədbirlərdə iştirak etməyi planlaşdırarkən akkreditasiya statusunu yoxlamaq gələcəkdə yarana biləcək bir çox problemin qarşısını ala bilər.
